( 1 ) خود كه حاضر بودند رو كرده گفت : اين نتيجهء كار خودتان است و خودتان چنين خواستيد . زيد بن ارقم اين سخن را شنيد و به پيامبر ( ص ) باز گفت و پيامبر ( ص ) دستور حركت صادر فرموده خود همان دم روى در راه نهاد و مردم هم پيروى كردند . عبد اللّه ، پسر عبد اللّه بن ابىّ پيشاپيش مردم بر سر راه پدر نشست و چون او را ديد شترش را خواباند و گفت : تو را رها نمىكنم تا اقرار دهى كه خودت خوار و زبونى و محمد ( ص ) عزيز و نيرومند است . و پيامبر ( ص ) از كنار آن دو مىگذشت و به پسر عبد اللّه بن ابىّ گفت : دست از او بدار ، و سوگند به جان خودم كه تا او با ماست او را به نيكى خواهيم داشت . [ 1 ] در اين غزوه گردن بندى از عايشه گم شد و مدتى را در جستجوى آن بودند و آيهء تيمّم نازل شد و اسيد بن حضير گفت : اى خاندان ابو بكر ، اين نخستين بركت شما نيست . داستان افك و تهمتى كه بر عايشه بستند نيز در همين غزوه بود و خداوند متعال آيه‌يى بر براءت عايشه نازل فرمود [ 2 ] پيامبر ( ص ) در اين جنگ بيست و هشت روز از مدينه غايب بود و روز اول رمضان به مدينه درآمد . غزو خندق ، و آن غزو احزاب است پس آن گاه در ماه ذى قعدهء سال پنجم از هجرت غزو خندق واقع شد و آن همان غزو احزاب است . گويند ، چون پيامبر ( ص ) بنى نضير را بيرون راند ، آنان به خيبر رفتند . آن گاه تنى چند از اشراف و سران ايشان به مكه آمدند و قريش را برانگيخته به جنگ با پيامبر ( ص ) فراخواندند و با ايشان پيمان بسته و متحد شده زمانى را براى جنگ نهادند و سپس نزد مردم غطفان و سليم آمده با آنان نيز چنين پيمانى بستند . قريش آماده شدند و بردگان حبشى و ديگر همپيمانان از قبايل عرب را نيز فراخواندند و شمار آنان به چهار هزار تن رسيد و لواء

--> [ 1 ] . براى اطلاع بيشتر در مورد كارها و سرانجام عبد اللّه بن ابىّ كه شهره به نفاق است ، ر ك : واقدى ، مغازى ، ج 2 ، چاپ مارسدون جونس ، 1966 ميلادى ، صفحات 415 تا 426 ، و ترجمهء آن به قلم اين بنده . - م . [ 2 ] . ابن سعد موضوع جنگ مريسيع را در كمال اختصار آورده است . براى اطلاع بيشتر از امور مربوط به اين جنگ و نيز داستان افك مراجعه كنيد به همان كتاب ، ص 440 - 426 ، و ابن اثير ، كامل التواريخ ، ج 2 ، چاپ بيروت ، 1965 ، ص 200 - 192 ، و ترجمهء تاريخ طبرى به قلم آقاى ابو القاسم پاينده ، چاپ بنياد فرهنگ ، ص 1110 - 1099 . - م .